• Tarihçe ve Genel Özellikler
• Sıcak Yolluklu Kalıpların Çalıştırılması
• Sıcak Yollukla İlgili Problemler ve Çözümleri

Tarihçe ve Genel Özellikler

Tarihçe:

40 YILLIK BİR GEÇMİŞ
ÜÇ PLAKALI KALIP PRENSİBİNDEN KENDİNDEN İZOLASYONLU İĞNE YOLLUK (Insulated Runner)

YOLLUK KANALI İÇİNDEN ISITMALI SİSTEMLER	BUGÜNKÜ TEKNOLOJİ, ISITMALI MANİFOLD VE SICAK YOLLUK MEMELİ SİSTEMLER

Sıcak Yolluk Sistemlerinin Tanımı:

• Sıcak yolluk sistemi = Enjeksiyon makine memesinin uzantısı
  • Minimum Basınç Kayıpları,
  • Minimum Sıcaklık Değişimi
• Kalıp = ısı eşanşör
  • Enjeksiyon malzeme sıcaklığını en kısa sürede uzaklaştırmalı
  • Uniform sabit bir sıcaklıkta tutulmalı

Sıcak Yolluk Sistemi Özellikleri:

• Açık Akış Kanalı
• Dengeli Malzeme Akışı
• Değişmeyen bir Isıl Denge
• Yeterli Isıtıcı Güç Kapasitesi
• Isıl Genlemelere karşı gerekli önlemler
• Hızlı Renk Değişimi

Sıcak Yolluk Sistemi Avantajları:

• İşçilikten tasarruf (yolluk temizleme, kırma)
• Düşük çevrim süresi(runner, gate, açma mesafesi)
• Malzemeden tasarruf
• Makine kapasitesinden tasarruf
• Yüksek parça kalitesi ( P,T, kesme gerilmeleri)

Sıcak Yolluk Sistemi Gereksinimleri:

• Saf (temiz) plastik kullanımı
• Hassas sıcaklık kontrolu (kapalı çevrim)
• İyi bir kalıp tasarımı
• Hassas bir kalıp üretimi
• Dikkatli bir kalıp bakımı

  Kalıp Tasarımı:

  • Sıcak yolluk firmasının önerdiği tasarıma tümü ile uyulmalıdır. Ölçü ve toleranslar, hava boşlukları, sıcak yolluk sisteminin montajında kullanılacak vida tipi, boyutu, adedi, montaj yöntemi, sıkma torkları tamamen sıcak yolluk üreticisinin tasarımına uygun olmalıdır.
  • Kalıp tasarımında da manifold ve sıcak yolluk memelerindeki genleşmeler ile boyut değişiklikleri ve eksen kaçıklıkları olacağı hesaba katılarak gerekli boşluklar verilmelidir.

   

  Malzeme:

  • Kalıpta kullanılan manifold plakasının sertliği minimum 35-42 HRc olmalıdır.
  • Ayrıca manifold merkezleyicilerinin bastığı yüzeylerde sertleştirilmiş plakalar (45-50HRc) kullanılmalıdır.
  • Yolluk giriş bölgesindeki kalıp çeliğinin kalitesi en az 1.2344 ve 48-50HRc olmalıdır.

   

  Soğutma:

  • Yolluk girişinin karşısında,kalıbın erkek tarafında müstakil bir soğutma çevrimi kullanılmalıdır.
  • Valf girişler için bu soğutma çevrimi püskürtme tipi spiral bir soğutma olmalıdır.
  • Kozmetik parçalarda parça yüzeyinde hale şeklinde izlere (dalgalanmalara) mani olabilmek için yolluk giriş ucunun etrafında da ayrı bir soğutma çevrimi dikkate alınmalıdır.

   

  Kalıp Üretimi:

  • Yolluk giriş bölgesinde EDM işlemi uygulanmamalı, uygulanır ise, çeliğin sertleşip kırılganlaşmasını önleyecek düşük amperlerin kullanıldığı parlatma kalitesindeki bir erozyon işlemi yapılmalıdır.
  • Bu bölge çeliğinde sertleşme yaratabilecek hiç bir nitrürasyon ve krom kaplama gibi işlemlerde uygulanmamalıdır.
  • Çok gözlü kalıplarda yolluk giriş bölgelerindeki çap derinlik gibi tüm boyutlarda ölçü farklılıkları 0.02 mm yi geçmemelidir.
  • Enjeksiyon yapılan malzemenin gerektirdiği kalıp sıcaklığı 400C nin üzerinde ise kalıbın bağlantı plakasının üzerinde bir izolasyon plakası kullanılmalıdır.
  • Manifold plakasının alt kısmında (kalıbın alt tarafında) boşaltma delik veya kanalları açılmalıdır. Bu sayede herhangi bir nedenle su veya hidrolik kaçağının manifold plakası içindeki ısıtma ve ölçme kabloları ile teması ve kısa devre olasılığı azaltılmış olacaktır.
  • Özellikle çok gözlü kalıplarda kalıbı enjeksiyon makinesinden sökmeden, yolluk giriş uclarına ve sıcak yolluk memelerine kolayca erişebilmek için kalıbın dişi plakasını erkek plakasına sabitleyebilecek bir kilit sistemi öngörülmelidir.

Sıcak Yolluklu Kalıpların Çalıştırılması

Enjeksiyon makinesine bağlamadan önce:

• Sıcak yolluk sistemindeki her sıcak yolluk memesi ve her manifold bölgesi için "Sıcaklık Kontrol Cihazın" da ayrı bir sıcaklık kontrol kartı kullanılmalıdır.
• Kalıbı prese bağlamadan önce tüm ısıtıcı ve sıcaklık ölçerlerin, kablo bağlantılarında kopukluk ve kısa devre olmadığı kontrol edilmelidir.
• Sıcak yolluk sisteminin, "sıcaklık kontrol cihazı" ile bir ön ısıtmaya tabii tutulması önerilir.
• Isıtıcı resistanslarında kopukluk olmadığı daima ohmmetre ile kontrol edilmeli.
• Isıtıcının ohm değeri, Mold-Masters'ın teknik resminden kontrol edilmeli.
• Isıtıcı tel ile toprak arasında hiç bir ohm değeri okunmamalı.
• Nem almış ısıtıcılarda Megaohm değerleri (250 Kohm - 10 Mohm)görülebilir. Bu durumda ısıtıcılar kurutulana kadar 100-120C arasında ısıtılmalıdır.
• İzolasyonun resistansı 250 Kohm değerinin altında ise ısıtıcıya hiç bir zaman tüm güç uygulanmamalıdır.
• Sıcaklık ölçer kablolarının "+" ve "-" ucları ohmmetre ile kontrol edilmeli.
• Sıcaklık ölçerin ucuna ısı uygulandığında ohmmetre ibresi hareket etmiyor ise sıcaklık ölçer değiştirilmeli.
• Sıcaklık ölçerin uzunluğuna göre ohmmetre de 9 ila 25 ohm arasındaki değerler okunmalıdır.
• Daima "Soft Start" özelliği olan Sıcaklık Kontrol Cihazı kullanılmalı.
• Hiç bir zaman yüzdelik li (açık çevrimli) sıcaklık kontrolu kullanılmamalıdır.
• Enjeksiyondan önce sıcak yolluk sisteminin ısıtıcı planından, bölge numaralarına göre hangi sıcak yolluk memesinin hangi kalıp bölgesinde olduğundan ve sıcaklık kontrol cihazının hangi ısıtıcı bölgesine bağlı olduğundan emin olunmalıdır.
• Isıtıcı bağlantı şeması, kalıpla birlikte makineye gitmelidir (Standart şema+könnektör).

Enjeksiyon makinesine bağladıktan sonra:

• Enjeksiyon makine memesi çapı, sıcak yolluk sisteminin malzeme giriş çapına eşit veya en fazla 1mm daha küçük olmalıdır.
• Yolluk girişine iyi oturmayan makine memesi , malzemede yüksek kesme gerilmelerine, basınç kayıplarına ve renk değişimlerinde problem yaratacak ölü bölgelere neden olacaktır:
  

  > Yüksek Kesme Gerilmeleri > Basınç Kayıpları > Ölü Bölgeler

  > Düşük Kesme Gerilmeleri > Basınç Kaybı yok > Ölü Bölge yok > Hızlı renk değişimi
• Tüm su bağlantıları, var ise hidrolik ve pnomatik bağlantıları yapılıp test edilmeli.
• Hidrolik sistemde hava kalmadığından emin olunmalı.
• Valf pinlerin hareketini kontrol edilmelidir.
• Sıcak Yolluk Sistemi resimlerinde belirtilen ve bu sistem için öngörülmüş çalışma sıcaklığı hiç bir zaman aşılmamalıdır. (Bu sayede ısıl genlemeler sonucu oluşacak gerilmeler artmayacak ve kalıpta hasar veya olası plastik malzeme kaçakları önlenecektir).
• Enjeksiyona başlamadan önce bütün bölgelerin istenilen çalışma sıcaklığına eriştiği kontrol edilmelidir.
• Sıcaklık yolluk sistemi ısıtılırken başlangıçta tüm ısıtıcıların kapalı olması, her bölgenin ayrı ayrı ısıtılarak o bölgedeki sıcaklık ölçerin cevap verdiğinden emin olunması gerekir.
• Bu işlemin kalıp enjeksiyon presinde tam kapama kuvveti altında iken yapılarak sıkışmış kablo olmadığından emin olunmalıdır.
• "Valf Gate" li kalıplarda soğutma sularını açtıktan sonra sıcak yolluk sistemi ısıtılmalıdır.
• Kalıp sökülür iken de önce sıcak yolluk sisteminin ısıtıcıları kapatılmalı, kalıp oda sıcaklığına soğuduktan sonra soğutma suları kapatılıp kalıp presten indirilmelidir.
• Sıcak yolluk sistemi dengeli termal genlemeler oluşturacak şekilde çalışma sıcaklığına iyice ısıtılmalıdır.
• Bunun için kalıpta su devreleri açık iken, sıcak yolluk sisteminin sıcaklığı çalışma sıcaklığının 50-100C daha altına ayarlanıp, sistem bu sıcaklıkta en az 10 dak tutulmalıdır.
• Sıcak yolluk sisteminin sıcaklığı, makine vida sıcaklığından farklı olmamalıdır. Makine vidasından yolluk giriş ucuna kadar eşit bir sıcaklık profili sağlanmalıdır.
• Manifold sıcaklığını çalışma sıcaklığına ayarladıktan sonra, aynı sıcaklıkta olan sıcak yolluk memelerinin sıcaklıkları istenilen yolluk artığı miktarına göre çok küçük aralıklarda değiştirilebilir.
• Yolluk meme uclarındaki soğutma çevrimleri, hiç bir zaman seri bağlanmamalıdır.
• Çok küçük yolluk girişleri kullanıldığında makine enjeksiyon memesinde filtre kullanılmalıdır. Bu filtre seçilir iken filtrenin aşırı basınç kaybına neden olmamasına dikkat edilmelidir.
• Kalıp açıkken Sıcak yolluk sisteminden malzeme kusturma sadece geri basıncı (max 14 bar) ile yapılmalıdır.
• Sıcak yolluk sisteminin içinde plastik varsa, önce öngörülen baskı miktarının iki katı makine memesinden kusturulmalı , sonra baskı yapılmalıdır.
• Beş dakika ile bir saat aralığındaki bir süre için enjeksiyon baskısı yapılmadığı zaman, sıcak yolluk sisteminin sıcaklıklarını çalışma sıcaklığının 50-100C daha altına düşürünüz.
• Sıcak yolluk sistemini tekrar devreye almadan önce sistemi çalışma sıcaklığında 2-3 dakika tutarak dengeli ısınmayı sağlayınız.

Sıcak Yollukla İlgili Problemler ve Çözümleri

Donmayan Yolluk Girişi:

Yolluk girişinde artık kalmakta, parça temiz olarak kopmamakta.

• Yolluk girişinde aşırı ısı
  • T/C yi kontrol ediniz,
  • Sıcak yolluk meme/manifold sıcaklığını düşürünüz,
  • Giriş bölgesindeki soğutmayı arttırınız,
  • Yolluk giriş bölgesindeki boyutları kontrol ediniz.
• Yetersiz soğutma süresi
  • Kalıptaki soğutma süresini arttırınız.
• Yolluk giriş uc tipi problemi
  • Doğru uc tipi ile değiştiriniz. Gevşemiş giriş ucunu sıkınız.

Dolmayan Plastik Parça:

• Yetersiz malzeme miktarı
  • Enjeksiyon malzeme miktarını arttırınız,
  • Geri döndürme valfin de kaçak kontrolu yapınız,
  • Sıcak yolluk sisteminde kaçak kontrolu yapınız.
• Kalıp gözünde yetersiz basınç
  • Enjeksiyon basıncını artırınız,
  • Sıkıştırma süresini arttırınız.
• Düşük eriyik sıcaklığı
  • Enjeksiyon sıcaklığını arttırınız,
  • Sıcak yolluk sisteminin sıcaklığını kontrol ediniz,
  • Manifold/Meme sıcaklıklarını artırınız.
• Enjeksiyon dan Tutma basıncına yanlış geçiş
  • Geçiş basıncını arttırınız,
  • Geçiş mesafesini arttırınız,
  • Geçiş süresini arttırınız.
• Kalıpta yetersiz gaz çıkışları
  • Gaz çıkışı kanallarının adedini ve boyutlarını arttırınız.
• Yolluk girişi boyutları
  • Bütün yolluk giriş boyutlarının aynı olduğunu kontrol ediniz.
• Valf pim li kalıplarda açma/kapama çevrimi
  • Valf pimin çevrimini kontrol ediniz.

Tam Kapanmayan Valf Pim:

Parça yüzeyinde çıkıntı/artık kalmakta, valf pime malzeme yapışmakta.

• Kısa valf pim
  • Valf pimi kontrol ediniz,gerekiyor ise değiştiriniz.
• Kalıpta tahrip olmuş yolluk girişi
  • Boyu uzun valf pim, gerekiyor ise yeniden işleyiniz,
  • Yolluk girişi ile valf pim arasında eksen kaçıklığı,gerekiyor ise değiştiriniz.
• Hidrolik veya pnömatik sistemde aşınmış O-Ring ler
  • Değiştiriniz.
• Yolluk girişinde valf pim in yetersiz teması (Land)
  • Yolluk girişindeki soğutmayı arttırınız,
  • Valf pim in yolluk girişindeki temas yüzeyini arttırınız.
• Yetersiz hidrolik veya hava basıncı
  • Basıncı dikkatlice arttırınız. YÜKSEK BASINÇ YOLLUK GİRİŞİNİ TAHRİP EDEBİLİR.
• Aşırı tutma süresi
• Azaltınız.
• Hidrolik sistem de hava
  • Havayı boşaltınız.

Plastik Malzeme Kaçağı:

Malzeme kaçağı, enjeksiyon malzemesi basıncının kalıp dayanımını aşmasından kaynaklanmaktadır. Manifoldun çok yavaş ısınması Malzeme kaçağının bir göstergesidir.

• Manifold Merkezleyici yüksek
  • Kontrol edip ölçüsüne işleyiniz.
• Düşük enjeksiyon sıcaklığı
  • Kontrol edip, arttırınız.
• Manifold Merkezleyici kalıbın içine gömülmüş
  • Besleme halkasına gelen meme basıncını azaltınız,
  • Kalıpta bozulmuş bölgeyi tamir ediniz,
  • Manifold merkezliyici yi kontrol edip gerekiyor ise değiştiriniz.
• Yetersiz kalıp bağlantı cıvataları
  • Sisteminizin genel montaj resminde verilen cıvata kalitesini, adedini ve yerlerini kontrol ediniz.
• Sıcak yolluk memesinin aşırı ısınarak yolluk giriş ucunun tahrip olması
  • Sıcak yolluk memesinin T/C nu kontrol ediniz.Kalıbta giriş ucu bölgesini kontrol ediniz.
• Manifold un aşırı ısınması
  • Manifold un T/C nu kontrol ediniz,
  • Baskı diskleri, valf diskleri, meme diskleri gibi ara bağlantı parçalarını kontrol ediniz,
  • Kalıpta ezilmiş tahrip olmuş plakaları değiştiriniz.