Gürhan Paşolar
Makine Müh.
Avitaş Kompozit Plastik A.Ş.
Şubat 2006, İstanbul

Not: Orijinal olarak TurkCADCAM.net Dergisi 2. Sayısı için hazırlanmış bu makale, ilk kez Eylül 2007'de (yeni ek resimlerle birlikte) TurkCADCAM.net Portalı'ndan yayınlanmaya başlamıştır.

Otomotiv sektöründe yan sanayinin yeri her geçen gün daha çok önem kazanmaktadır. Günümüzde kendilerine ve ana sanayiye değer katan yan sanayi firmaları artık yeni bir projenin paydaşı olarak değil, projenin asıl sahibi olan firmalardan oluşmaktadır. Eski anlayışla, tüm tasarım yapıldıktan sonra parçanın üretim yönteminin ve üreticisinin belirlenmesi yaklaşımı artık beklentileri karşılayamamaktadır. Ana sanayi tarafından tasarım yapıldıktan sonra bu ürünü en ucuza üretecek olan yan sanayinin üretici olarak seçilmesi üretim maliyetlerini düşürse de toplam proje maliyetlerini yukarıya çekmektedir. Bu da yeni bir projeyi devreye alma sırasında tüm süreci tek elden yönetebilecek çözüm ortakları bulma ihtiyacı doğurmaktadır.

Avitaş olarak 4 sene kadar önce firma bünyesinde kurduğumuz Tasarım Geliştirme departmanı ile otomotiv ana sanayi için çözümler üretmekteyiz. 36 senelik tecrübe ile yönetilen bu departmanda CATIA tabanlı çalışmalarımızla ana sanayi firmalarının tasarımdan seri üretime kadar olan süreçte her türlü ihtiyacı karşılanmaktadır. Tasarım eskizlerinin oluşturulmasından matematik model oluşturmaya, prototip ürün üretiminden seri üretime kadar olan tüm adımlarda aynı çatı altında hizmet verilmektedir. Çalışmalar bazen mevcut aracın CAD modelleri üzerine yeni parçalara uygun matematik modeller oluşturularak yapılırken, bazen de eski versiyon araçlara yapılan yeni tasarımlarda tersine mühendislik ile yapılabilmektedir.

3D tarama için hazırlık

Tersine mühendislik uygulaması genelde tasarım aşamasında matematik modeli oluşturulmamış yüzeyler için yapılmaktadır. Ancak, 3 boyutlu CAD modelden üretilmiş fakat montaj sırasında şekil deformasyonuna uğramış yüzeyler için de tersine mühendislik uygulaması kullanılmaktadır. Bunun için bitmiş ürün, araç üzerindeki haliyle 3 boyutlu tarayıcılarla taranıp, belli proseslerden geçirilerek 3 boyutlu yüzey modeli haline dönüştürülmektedir. Bu tarama işlemi mevcut araca yeni parça tasarlamak için kullanıldığı gibi, mevcut bir parçanın tasarımını değiştirmek için gerekli olan 3 boyutlu ortamı oluşturmak için de kullanılabilmektedir.

3D optik tarama

Avitaş olarak son dönemde ISUZU Turkuaz modeli için ürettiğimiz Torpido Gösterge Paneli, tasarımın ana sanayi tarafından tamamlanmasının ardından üretim aşamasında katıldığımız bir projedir. Parçanın devreye alınma aşamasında, mevcut parça geometrisinin oluşturulması bakımından çok uygun bir üretim yöntemi olmamakla birlikte, kalıbın kısa sürede üretilebilmesi avantajından dolayı el yatırması olarak üretime başlanmıştır.

Farklı ters açılardan dolayı yaklaşık 0,5 m2 yüzey alanına sahip bu parçanın kalıbı 3 parçalı olarak tasarlanıp üretildi. Üzerine hava nozulleri, kumanda paneli gibi parçaların bağlandığı kompleks geometrilere sahip bu Gösterge Paneli, aracın ön kısmındaki ön göğüs, torpido, kilometre saati gibi parçaları ve bu parçaların taşıyıcı yapılarını birbirine bağlayacak bir tamamlayıcı parça görevini görmektedir. Dolayısıyla parça üzerinde boyutuna göre çok fazla miktarda bağlantı elemanı bulunmaktadır. El yatırması teknolojisi ile parçaya lamine edilen bu bağlantı elemanlarının gerek konumları gerekse fonksiyonelliği, araca montaj sırasında beklentileri karşılamakta yetersiz kaldı. Ayrıca açık kalıpta üretilen el yatırması ürünlerin manuel olarak trimlenmesinden dolayı araç şoförlerinin her zaman gözünün önünde olan bu parçadaki görsel beklentileri karşılamakta da zaman zaman yetersizlikler gözlendi...

3D CAD model (CATIA)

ISUZU firması ile yapılan görüşmeler ve çalışmalar sonucunda, bu üretim yöntemiyle parçanın genel kalite beklentilerinin karşılanmasının çok zor olduğu ve bu parça yerine yine aynı işlevde yeni bir ürün tasarlanması kararı verildi. Bu aşamada yeni parçanın en üst düzeyde boyutsal kararlık ve yüzey kalitesi sağlayan SMC (Sheet Moulding Compound - Sıcak preste kalıplama) teknolojisiyle üretilmesi kararlaştırıldı.

Parçanın tamamlayıcı olan hassas geometrisinin tam ve doğru olarak oluşturulabilmesi için parçanın araç üzerinde konumlanacağı bölgenin 3 boyutlu yüzey modeline ihtiyaç vardı. İşte bu aşamada tersine mühendislik uygulaması devreye girdi. Ön göğsü oluşturan diğer tüm gövde elemanları uzun ve hassas çalışmalar sonucunda araç üzerinde taranarak referans yüzeyler elde edilmiş oldu. Bu referans modele göre yapılan tasarım sırasında hem bağlantılı olunan parçaların bu değişiklikten etkilenmemesi sağlanırken, aynı zamanda fonksiyonellikten ödün vermeyecek şekilde parça üzerindeki ters kalıplama açıları parçanın kalıpta çıkmasını sağlayacak yönde düzeltildi. SMC teknolojisinin bir avantajı olarak parça üzerindeki bağlantı bölgeleri ilave yapıştırma operasyonlarını ortadan kaldıracak şekilde parça geometrisi içerisine gömülecek detayda tasarlandı. Dolayısıyla otobüs montaj hattındaki işçilikten de tasarruf edilmesi hedeflendi.

SMC kalıp

Üretim

Proje sürecinde tarama, tasarım, modelleme 6 haftada, SMC kalıp üretimi ise 12 haftada tamamlandı. Bu sayede ISUZU Gösterge Paneli parçası tersine mühendisliğin avantajları kullanılarak devreye alınmış olup, halen müşteri beklentilerini %100 karşılayarak seviyede üretilmektedir. Doğru kullanılması halinde tersine mühendislik uygulamaları ile çeşitli tasarım doğrulama işlemleri de kısa sürelerde ve karşılaştırmalı olarak yapılabilmektedir.

Montaj

Ürünün satışa hazır son hali

Güncel bilgi ve ek fotoğraflar:

31 Ağustos - 09 Eylül 2007 tarihleri arasında düzenlenen 76. İzmir Enternasyonal Fuarı'nda ilk defa sergilenen ISUZU'ya ait yeni model otobüslerin endüstriyel tasarımı, geliştirmesi ve kompozit parça üretimleri Avitaş A.Ş. tarafından yapılmıştır. Konuyla ilgili olarak ISUZU web sitesinde yayınlanmış bir haber aşağıda verilmiştir (Fotoğraflar, Avitaş A.Ş. tarafından sağlanmıştır);

En Yeni Isuzu'lar İzmir'de

Ticari araç sektörünün öncülerinden Anadolu Isuzu, piyasada uzun zamandır merakla beklenen yeni modellerini 76. İzmir Enternasyonel Fuarı'nda piyasaya sundu. Anadolu Isuzu Fuarda, tamamıyla yenilenen Turkuaz'ı ve 9 metrelik belediye otobüsü Citimark'ı tanıttı. Anadolu Isuzu'nun İzmir Enternasyonal Fuarı'nda ilk kez görücüye çıkardığı belediye otobüsü Citimark, büyük beğeni topladı. Anadolu Isuzu'nun ilk 9 metrelik belediye otobüsü olma özelliğine sahip Citimark ayakta 60, oturarak 15 kişinin seyahat etmesine olanak sağlıyor...