İlker Keskinkılıç, Arş. Gör., ODTÜ Makine Müh. Ankara*

Ar-Ge Nedir?

• "Araştırma ve Geliştirme" bir şirketin bilim adamları ve mühendisler istihdam etmek suretiyle, şirketin çalışma alanı doğrultusunda bilim ve teknolojiyi yeni ürünler, prosesler ya da hizmetler geliştirmede kullanmak üzere yaptığı çalışma ve faaliyetleri anlatmak için kullanılan yaygın bir terimdir
• Ar-Ge'nin başlıca görevi teknolojik gelişmeleri kullanarak şirketin kar edebilirliğini sürekli olarak yenilemek ve artırmaktır.
  
• Yenilikçi düşünce, değişim ve gelişim, yeni teknolojiye sahip olmak rekabette üretim verimi, fiyat, reklam ve pazarlama kadar önemlidir.

Ar-Ge'nin Doğası ve Zihinsel Sermaye

• Kimsenin bilmediğini yapmayı hedefler. Bu nedenle riskli bir çalışmadır, olasılıklar üzerine yürütülür. Ar-Ge yöneticileri çok miktarda başarısız sonuca hazırlıklı olmalıdırlar.
• Günümüzde yeni teknoloji geliştirmek, yani "zihinsel sermaye yaratmak" parasal sermaye yaratmaktan çok daha önemli ve zordur. Zihinsel sermayenin geliştirilmesinde ise ana rolü Ar-Ge oynar.

Ar-Ge için Ne Kadar Yatırım Yapılmalıdır?

Ar-Ge Harcaması/ Şirketin Toplam Geliri = Yeni ürün başına yapılan Ar-Ge masrafı / Yeni ürünün şirketin Toplam Gelirine katkısı

Ar-Ge'nin Tarihsel Gelişimi

• Ar-Ge kavramının tarihsel gelişimi 3 kuşakta ele alınabilir:
  1. Kuşak Ar-Ge: 1950-60'lı yıllar,
  2. Kuşak Ar-Ge: 1970-80'lı yıllar,
  3. Kuşak Ar-Ge: 1990 ve sonrası

Ar-Ge'nin Şirket İçindeki Görevleri

• Ar-Ge'nin görev ve faaliyetleri, içinde bulunduğu şirketin çalışma alanı ve ekonomik şartları ile doğrudan ilgilidir.
• Ar-Ge'nin 3. Kuşak uygulamalarına göre, başlıca görevleri şunlardır:
  1. Artımlı Ar-Ge çalışması,
  2. Radikal Ar-Ge çalışması,
  3. Temel Ar-Ge çalışması,
  4. Uygunluk çalışması,
  5. Müşteri destek çalışması.
  

Ar-Ge Çalışmalarının Mali Açıdan Değerlendirilmesi

• Uygunluk çalışması: Kaçınılamayan genel masraflardır.
  Müşteri destek çalışması: Satış masrafları kalemine dahil edilir.
  Artımlı Ar-Ge çalışması: Bu çalışmadan istifade edecekler tarafından ödenecektir.
  Radikal Ar-Ge çalışması: Şirketin uygun miktarda kaynak ayırması gereken faaliyetlerdir.
  Temel Ar-Ge çalışması: Bu da şirketin yeni projelerle yaşamını devam ettirebilmesi için gerekli olan sabit bir masraftır
• Ar-Ge harcamalarının mali açıdan geri kazanılması ancak şirketin yaptığı işlerin bir bütün halinde değerlendirilmesi ile mümkün olacaktır.
  

Şirket Organizasyonunda Ar-Ge'nin Yeri

• Ar-Ge fiziksel olarak şirketin fiili aktivite sahasının ne çok uzağında ne de çok yakınında olmalıdır.

Ar-Ge Çalışanlarının Karakteristik Özellikleri

• Çoğunlukla çok iyi eğitim almış ve bir disiplinde profesyonelleşmiş mühendis ve bilim adamlarıdırlar.
• Ancak genellikle "Yöneticilik" konusunda ne yeterli bilince ne de eğitime sahiptirler. Sahip oldukları kendine güven duygusu, onları daha bağımsız ve kendi tercihleri doğrultusunda çalışma yapmaya yönlendirir.
  
• Ar-Ge çalışanları konularında uzmanlaştıkça zamanla maddi tatminsizlik hissederek yöneticilik türü işlere yönelirler. Ar-Ge'de kalifiye elemanlardan daha çok istifade edebilmenin tek yolu onları tatmin edici şekilde ödüllendirmektir.
  

Bağımsız Ar-Ge Yapılanmasına Duyulan İhtiyaç

• Endüstride son yıllarda temel Ar-Ge faaliyetlerinin ücret karşılığında bağımsız Ar-Ge laboratuvarlarına yaptırılması eğilimi güç kazanmaktadır.
• Bağımsız Ar-Ge'ler, her bir anlaşma sonunda hem müşteri memnuniyetini hem de kar etmeyi hedeflerler. Dünya çapında faaliyet gösteren şirketler ise bulundukları dalda bir numara olmayı hedeflerler.
  

Temel Konularda Araştırma Yapma Problemi

• Teknolojinin temellerine inerek araştırma yapmak hem pahalı, hem uzun vadeli amortisi riskli hem de elde edilecek sonuçlardan başkalarının da istifade etme şansı olması nedeniyle çok zordur.
• Bu sorunun aşılması için bir çözüm, araştırmayı yapanlar ile bu araştırma sonuçlarını kullanacak olanların biraraya getirilmesidir. Böylelikle ileride olması muhtemel teknolojik, ekonomik ve sosyal gelişmelerin uzman bakışı ile tahmin edilmesi daha kolay olacaktır.

Kapsamlı ve Sistematik bir "Toplam Tasarım" Yaklaşımına Duyulan Gereksinim

• Problemlerin ayrı ayrı mühendislik dalları tarafından doğru teşhisi ancak çözüm sürecindeki eksik ve yanlışlar,
• Ar-Ge bulgularının iyi bir yönetim rehberliğinde değerlendirilememesi,
• "Toplam tasarım" stratejisi, aynı paralelde araştırmalarını yürüten bütün tasarım ve Ar-Ge departmanlarını, hepsinin ortak odak noktaları olan "ÜRÜN"de buluşturmayı ve sistematik bir ürün geliştirme süreci oluşturmayı hedefleyen bir yaklaşımdır.

Hedef ve Kapsam:

• HEDEF: Detaylı tasarım aşamasına geçmeden önceki piyasa araştırmasını kendine girdi alan ve mühendislik tasarımının başlangıcı olan "ön-uç tasarımı" aşamasındaki tasarım yönetimine rehberlik etmek.
• KAPSAM: Üretilecek "Ürünün ve statüsünün tesbiti", "Ürün Tasarım Şartnamesinin Hazırlanması" ve gerekli tüm "Tasarım disiplinlerinin" ele alındığı, "Ürün odaklı ve sistematik" bir tasarım sürecinin ortaya konulması.

"Ürün Statüsü"nün Tasarım Yönetiminde Önemi

• Tasarım sürecinin doğru şekilde yönlendirilebilmesi için ürün statüsünün ve şirketin hangi statüde ürünler için daha elverişli olduğunun belirlenmesi gerekir.
• Ürün statüsünün bilinmesi eldeki imkanların optimum şekilde kullanılmasını sağlar, gerekmeyen yerlere kaynak israfını önler.
• Ürün statüsünün bilinmesi, şirketin üretime dair geleceğe yönelik doğru planlar yapmasına yardımcı olur.
  

Piyasa Araştırmasının Tasarım Yönetimindeki Yeri

• Doğru bir piyasaya ve iyi tesbit edilmiş bir ihtiyaca cevap verecek bir ürün için iyi bir piyasa araştırması şarttır.
  
• Piyasa araştırması süresince elde edilen, insanların bir ürünü diğerine tercih etme sebeblerinin çoğu toplam tasarım süreci içerisinde tasarlanabilir özelliklerdir:
  

NEDEN İYİ BİR TASARIM YÖNETİMİ GEREKLİDİR?

• Sayıca artan üretim ve ürünlerde çeşitlilik,
• Bilinçlenen tüketici,
• Globalleşmenin de etkisiyle yükselen rekabet,
• Rekabet edebilme gücünü en üst düzeye çıkarmanın birinci şartı iyi bir tasarım yönetimi ile daha iyi bir ürün tasarlamaktır.
• İyi bir tasarım yönetimi pazarlamayı, tasarımı ve üretimi bir arada düşünerek programlarını yapar.
  

Ürün Tasarımında Başarı ve Başarısızlık Nedir?

• "Başarısız bir ürün, üreticisinin beklentilerine piyasada cevap veremeyecek durumda kalan üründür".
• "Başarılı bir ürün ise, belirlenen süreyi ve maliyet sınırlarını aşmadan, organizasyonun iş akışını bozmadan, hedeflenen performans seviyesini yakalayarak ve müşteri tarafından kabul görerek şirketin hedeflerini gerçekleştiren üründür".

Başarısızlık Nerede Başlar?

Başarısızlığın Sebebleri Nelerdir?

• Eksik piyasa araştırması
• Piyasa şartlarını dikkate almama
• Etkin bir proje seçme ve değerlendirme sistemine sahip olamama
• Yanlış proje yönetimi
• Yaratıcı fikirlere sahip olamama
• Yeniliklere açık olmama

Tasarım Sürecinde Maliyet Dağılımı

Ürün Tasarım Sürecinde Fikir Üretme - Zaman Grafiği

ÜRÜN STATÜSÜNE GÖRE BAŞARILI TASARIM

Ürün Statüsü Nedir?

• Ürün Statüsü kavramı bir ürünün tüm kavramsal tasarımının gerçekten statik (durağan) mi, geçici olarak statik mi, yoksa dinamik (değişen) mi olduğunu anlatmak için kullanılmaktadır.
• Statik ürünlerin tasarım ve üretimiyle uğraşan firmalara statik firma denmektedir. Eğer bir firma buluşa ve yeniliğe dayanan dinamik ürünler üretiyorsa, dinamik bir firmadır.
  

Statik ve Dinamik Ürün

• Dinamik ürünler için "buluş", "radikal", "hızlı", hatta "yüksek teknoloji" gibi kavramlar kullanılırken; statik ürünler için "gelişen", "hakim", "olgun", "yavaş", "geleneksel" gibi kavramlar kullanılmaktadır.
  
• Statik ürünlerin ilk şartlarına bakılarak geleceğinin tahmin edilmesi kolaydır. Dinamik ürünlerin ise oldukça değişken ve kestirilemeyen şartları vardır.
  
• Statik ürünün tasarımı yavaş yavaş, artımlı geliştirilir. Kavramsal tasarımının değişmesi söz konusu değildir. Dinamik bir ürünün tasarımı, kavramlarda radikal değişiklikler içeren buluşlara dayanarak değişir.
  

S-EĞRİSİ

a: Statik Ürün, b: Dinamik ürün

Neden Ürün Statüsüne Bakılmalıdır?

• Şirketin kaynaklarını gerektiği yerlerde ve maksimum verimlilik meydana getirecek şekilde kullanması için,
• Ürün statüsündeki değişiklikleri önceden tahmin ederek gerekli tedbirleri alması, fizibilite analizleri, adaptasyon programları ve gerekli yönde yatırımları yaparak kendini yeni duruma hazırlaması için gereklidir.
  

(*) Not: Bu yazı AÇIKKAYNAK EĞİTİM BİLİŞİM A.Ş. tarafından verilen eğitim seminerlerine örnek olarak web sitelerinde yayınlanan bir prezentasyondan derlenmiştir: www.acikkaynak.com